Roald Dahl a'r Eglwys Fach Norwyaidd

Mae'r Eglwys Norwyaidd yn adeilad tlws o estyll pren gwyn gyda phwt o dŵr, ac fe saif mewn gwrthgyferbyniad â'r datblygiadau modern a sgleiniog ym Mae Caerdydd. Hon yw'r eglwys hynaf ym Mhrydain, sy'n dal yn sefyll, a sefydlwyd gan forwyr o Norwy. Erbyn heddiw mae canolfan gelfyddydau a chaffi yma, a does unlle gwell na'r teras pren i chi fwrw golwg ar draws y Bae wrth fwynhau danteithion Norwyaidd.

Pam fod yno eglwys Norwyaidd yng Nghaerdydd?

Dahl Gallery inside the Norwegian Church, Cardiff Bay

Oriel Dahl, yr Eglwys Norwyaidd, Caerdydd

 gan Canolfan Gelfyddydau yr Eglwys Norwyaidd
Tua diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg hwyliai degau o filoedd o forwyr o Norwy i'r ddinas ar longau masnach a oedd yn cludo pren cryf, syth o Sgandinafia i Gymru i wneud pyst ar gyfer y pyllau glo. Yna allforiwyd glo Cymru ar y llongau hyn i bedwar ban byd. Adeiladwyd yr eglwys hon ym 1867, a chodwyd sawl un arall i greu lloches grefyddol a chymdeithasol i'r morwyr hynny o Norwy na fyddant yn dychwelyd adref am wythnosau lawer.

Aeth rhai ohonynt ddim adref.

Un o aelodau enwocaf cynulleidfa'r eglwys oedd yr awdur Roald Dahl, mab i rieni o Norwy a aned mewn tŷ ar Fairwater Road yn Llandaf. Brodor o Oslo oedd Harald, ei dad, ac yn gyd-sefydlydd cwmni delio llongau yng Nghaerdydd oddeutu 1880. Magwyd Roald yng Nghaerdydd ac yma yr aeth i'r ysgol. Roedd ei deulu'n addoli yn yr Eglwys Norwyaidd wreiddiol pan oedd hi'n sefyll yn Nociau Caerdydd. Bedyddiwyd Roald a'i chwiorydd i gyd yma.

The Norwegian Church with flag flying

Yr Eglwys Norwyaidd, Caerdydd
 gan Paula J James
Pan ddechreuodd yr hen eglwys fynd â'i phen iddi yn y 1970au, roedd Roald yn aelod blaenllaw o'r ymgyrch i'w hachub. Bu cryn godi arian yn y ddinas ac yn Norwy, a bu modd tynnu'r eglwys i lawr a'i thrwsio, a'i symud i'w safle newydd ym 1992. Yn anffodus bu farw Roald rai blynyddoedd cyn i'r gwaith ddod i ben.

Ailwampiwyd yr eglwys yn 2011 cyn ailagor ar 17 Mai – Diwrnod Dathlu Cyfansoddiad Norwy. Yn yr oriel yn llofft yr eglwys mae lle i artistiaid lleol arddangos eu ffotograffiaeth a'u gwaith celf. Wrth gwrs, Oriel Dahl yw enw hon. Mae'n werth gweld y llestr bedydd arian a oedd yn eiddo i'r teulu.