Dyfroedd disglair: rhaeadrau yng Nghymru

Mae rhaeadrau Cymru yn rhyfeddol: yn oer braf yn yr haf, fel cerflunwaith yn y gaeaf, ac yn gyforiog o blanhigion ffrwythlon a hen chwedlau llawn hud a lledrith. Pan welwch chi nhw'n rhuthro dros glogwyni ac yn arllwys i’r ceunentydd dwfn, mae mynd am dro bach yn y coed yn troi’n rhywbeth go arbennig.
 

Rhaeadr uchaf Cymru

Pistyll Rhaeadr Waterfall, Powys, Mid Wales

I gyrraedd y rhaeadr uchaf yng Nghymru, anelwch at Afon Rhaeadr ger Llanrhaeadr yn y Berwyn, nid nepell o Glawdd Offa. Mae Pistyll Rhaeadr yn disgyn am 80 metr, yn bellach na’r un rhaeadr arall ym Mhrydain, ac yn llawer mwy na Rhaeadr Niagara. Mae’n lle rhyfeddol bob amser, ac yn llawn hud a lledrith ar yr adegau prin pan mae’r dŵr yn rhewi. Gallwch gerdded o’r maes parcio i waelod y rhaeadr mewn dim o dro, a dringo i’r brig mewn ugain munud.

Am dro yng Ngwlad y Sgydau

Sgwd Henrhyd / Henrhyd Waterfall, Brecon Beacons

Mae cymaint o raeadrau yn y ceunentydd coediog rhwng Pontneddfechan ac Ystradfellte yn Fforest Fawr, ar flaenau de-orllewinol Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog, mae pobl yn galw’r lle yn Wlad y Sgydau. Ewch i Ganolfan y Sgydau ym Mhontneddfechan i ddysgu mwy am yr afonydd mwyaf – Afon Mellte, Afon Sychryd, Afon Hepste ac Afon Nedd Fechan – o ran eu daeareg a’r chwedlau a adroddir yn eu cylch, ac ewch am dro i ddarganfod holl hud a lledrith yr ardal hyfryd hon.

Fe ddewch o hyd i beth wmbreth o lwybrau cerdded sy’n dechrau o Ganolfan y Sgydau, lle gallwch chi grwydro’n braf drwy geunentydd unig o dan gwrlid o goed derw, gydag arogl garlleg gwyllt yn llenwi’ch ffroenau. 

Bydd un o’r llwybrau yn mynd â chi at Sgwd yr Eira ar Afon Hepste, lle gallwch gamu y tu ôl i’r dŵr wrth iddo ddisgyn yn un llen fawr dros y creigiau mwsoglyd i’r plymbwll islaw.

Nedd Fechan River, Pontneddfechan, Brecon Beacons

Chewch chi ddim trafferth mynd at Sgydau Sychryd chwaith, hyd yn oed mewn cadair olwyn neu gyda choets. Wedyn mae gennych chi Lwybr Elidir sy’n mynd ar hyd glannau Afon Nedd Fechan, gan fynd heibio pedair rhaeadr fendigedig, ac os crwydrwch chi rywfaint oddi ar y llwybr fe ddewch chi ar draws Sgwd Gwladus, rhaeadr eithriadol o brydferth sy’n dwyn enw’r Dywysoges Gwladus, merch Brychan, Brenin Brycheiniog.

Sgwd Henrhyd ar Nant Llech yw’r rhaeadr fwyaf yn y De, lle mae’r dŵr yn disgyn am 27 metr. Mae gan yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol faes parcio gerllaw, ar gyrion pentref Coelbren. Nid nepell o’r fan honno mae’r rhaeadr, a gallwch gerdded yno ar lwybr braf iawn, er ei fod yn serth ac yn greigiog.

Rhaeadr Ewynnol

Swallow Falls waterfall near Betws y Coed

Swallow Falls, Snowdonia gan Wales on View

Does yr unman cystal am ramant pur na Rhaeadr Ewynnol ar Afon Llugwy yn Eryri. Fyddwch chi ddim chwinciad yn cyrraedd y rhaeadr o’r A5, tua dwy filltir a hanner i’r dwyrain o Fetws-y-Coed. Wrth sefyll ar y glannau o bobtu’r afon gallwch edmygu’r olygfa wrth i’r dŵr ruthro heibio. Neu os ewch chi ar daith ar Reilffordd Tal-y-llyn, dewch oddi ar y trên yng ngorsaf Dolgoch i fynd at Raeadrau Dol-gôch, tri phistyll bach byrlymus mewn rhes, ac mae’r glannau wedi’u gorchuddio gan fwsogl a rhedyn o rywogaethau prin.

Yn cuddio dan y coed ym Mhontarfynach mae gogoniant Rhaeadr Mynach, sy’n disgyn 300 troedfedd mewn cyfres o sgydau prydferth. Rhowch her i’ch hun wrth fynd ar hyd y llwybr natur drwy’r trwch o goed derw i ddyfnderoedd y ceunant. Cewch sawl golwg wahanol ar y rhaeadr wrthi i chi wneud eich ffordd i lawr. Yn ôl hen chwedl, y diafol a gododd y bont wreiddiol dros Afon Mynach, ger pen uchaf y rhaeadrau, ond peidiwch â gadael i hynny’ch dychryn. Bu pobl yn dod ers canrifoedd i weld y rhaeadr a’r pontydd ym Mhontarfynach, ac i fynd ar y trên i Aberystwyth ar hyd Rheilffordd Cwm Rheidol, taith hyfryd o ddeuddeg milltir drwy gefn gwlad Ceredigion.